Rosetta tarih yazdı

Avrupa Uzay Ajansı’nın kuyrukluyıldız gözlem sondası Rosetta 10 yıl süren bir yolculuğun ardından, bir kuyrukluyıldızın yörüngesine ulaşan ve bir kuyrukluyıldıza sonda yollayan ilk uzay aracı oldu.

ESA (Avrupa Uzay Ajansı)’nın 1993’de başlattığı ve 67p Churyumov-Gerasimenko kuyrukluyıldızına ulaşmayı ve yüzeyine ulaşıp örnekler toplamayı amaçlayan projede, 2004’te fırlatılan Rosetta, 10 yıl, 5 ay, 4 gün boyunca, 6,4 milyar kilometre mesafe kat ederek yörüngesine girdiği kuyrukluyıldızın gizemini çözmeye çalışıyor.

Rosetta geçtiğimiz günlerde üzerinde taşıdığı Philea sondasını kuyrukluyıldızın yüzeyini incelemesi için bırakmıştı. Sondanın inişi için “Agilkia” isimli bölge seçilmişti. Bu bölgenin seçilmiş olmasının birkaç nedeni var, görece düz bir alan olması, rengi sebebiyle organik bileşiklerin en çok bulunabileceği yerlerden biri olabileceğinin düşünülmesi ve Philae’nin inişine izin verecek büyüklükte ve yapıda olması. Yaklaşık 7 saatlik bir yolculuğun ardından yüzeye ulaşan Philea, yüzeyin beklenmeyen sert yapısı ve kuyrukluyıldızın yer çekiminin çok az olması sebebiyle üçüncü denemesinden sonra eğik bir şekilde yüzeye iniş yapabilmişti.

Rosetta’nın kuyrukluyıldızın yörüngesindeyken izlediği rota
Rosetta’nın kuyrukluyıldızın yörüngesindeyken izlediği rota

Beklenmeyen bu durum sonucu gölgede kalan Philea 12 saatlik kuyrukluyıldız gününde sadece 1,5 saat Güneş ışığı alabiliyor, bu da pillerini doldurmasına yetmediği için, 60 saatlik sürekli çalışmanın sonunda pillerinin tükenmesinden dolayı şimdilik uyku moduna geçti. ESA’daki astronomlar Güneş’e yaklaştıkça artan Güneş ışığı sayesinde tekrar Philea’yla iletişime geçebileceklerini belirtiyorlar.

Bu yüzey macerası sırasında bütün görev için planlanan bilimsel araştırmaların yalnızca %20’lik kısmını gerçekleştirecek olan Philae, görevlerinin büyük bölümünü tamamlayarak sonuçları yolladı. Philae inişten sonra zeminden örnekler aldı ve beraberinde getirdiği üç laboratuar cihazıyla deneyler yaptı. Elde edilen ilk veriler, kuyrukluyıldızın yüzeyini kaplayan tozun hemen altında sert bir buz katmanının olduğu yönünde. COSAC cihazının elde ettiği, kuyrukluyıldızın civarındaki gazın analiz edilmesiyle ulaşılan ilk sonuçlar, kuyrukluyıldızda organik moleküller de olduğuna işaret ediyor. Ptolemy ve COSAC cihazlarının kuyrukluyıldızın yüzeyinden topladığı maddelerin analizi sürüyor. Ancak bu cihazların daha fazla çalışmaya devam edebilmesi ve SD2 cihazının yüzeyden daha fazla veri toplayabilmesi için Philae’nin, üzerindeki güneş panellerinin daha çok ışık alabileceği bir konuma gelmesi gerekli. Sonda, son enerjisini kullanarak küçük bir miktar hareket ettirilmesine karşın hâlâ yeterince güneş ışığı alamayan bir bölgede. Ancak bilim insanları bunun bir avantaja dönüşebileceği düşüncesinde. Çünkü kuyrukluyıldız Güneş’e yaklaştıkça bu bölge diğer bölgelere oranla daha soğuk kalacağı için bu durum Philae’nin ömrünü uzatabilir de.

Ayrıca Rosetta ve Philea’daki kameralar sayesinde 67p yüzey haritası çıkartılan ilk kuyrukluyıldız oldu. Philea’daki Spektrometre yardımıyla incelenen maddelerin türleri belirlenecek, kuyruklu yıldızda bulunan moleküllerin yapısı aydınlığa kavuşacak. Güneş Sistemi’nin buzdolapları olarak görülen kuyruklu yıldızların 4 milyar 600 milyon yıl önce oluşmuş maddeyi hâlâ sakladıkları biliniyor. Aminoasit gibi organik maddelerin bulunması halinde, veriler Dünya’da hayatın oluşumuna dair önemli ipuçları sunacak. Bilim insanları, bu veriler üzerinde çalışmaya devam ediyor. Planlanan görevlerin %80’ini yürüten Rosetta’nın kuyrukluyıldızla birlikte yolculuğu da sürecek. Bu sırada yörüngedeki Rosetta gözlemlerine Aralık 2015’e kadar devam edecek ve Kuyrukluyıldızın Güneş’e yaklaştığı sıradaki durumunu inceleyecek.

Rosetta’dan 67p’nin görüntüsü
Rosetta’dan 67p’nin görüntüsü

Şu an bizden 526 milyon km uzaktaki kuyrukluyıldız, Güneş’e 413 milyon km uzakta ve giderek Güneş’e doğru yaklaşıyor.* Kuyrukluyıldız 13 Ağustos 2015’te Güneş’e en yakın konuma gelecek ve bu sırada ondan 186 milyon km, bizden de 270 milyon km uzakta olacak. Bu süreçte kuyrukluyıldızda çok büyük değişiklikler olmaya başlayacak. Eriyen buz ve yüzeyden kopan parçalar sebebiyle kuyrukluyıldız ciddi miktarda kütle kaybedecek ve ısınacak. Rosetta’nın ve Philae’nin bu koşullara ne kadar dayanabileceğini bilmiyoruz.

Rosetta’nın 67/P etrafındaki görevi Aralık 2015’te bitecek. Uzay aracının daha sonra başka bir kuyrukluyıldıza yönlendirilmesi ihtimali de var. Uzmanların bu konu hakkındaki kararı 2014 yılının sonunda vermesi planlanıyor. Rosetta’nın yaklaşık 12 yıl boyunca görev yapabilecek kadar yakıtı var. Bu süre sonunda uzay aracının uzaktan kontrol edilerek manevra yaptırılması mümkün olmayacağı için araç uzayda başıboş bir şekilde yol almaya başlayacak. Projenin şu ana kadarki maliyeti -Philae sondası da dâhil olmak üzere- 1,6 milyar avroyu buldu. Eğer görev uzatılırsa, yerdeki harcamalar nedeniyle maliyet bir miktar daha artacak.

* http://sci.esa.int/where_is_rosetta/

Rosetta’dan çekilen fotoğrafta, Philae sondası uzay aracından ayrıldıktan kısa bir süre sonra kuyrukluyıldıza doğru uzayda tek başına hareket ederken görülüyor
Rosetta’dan çekilen fotoğrafta, Philae sondası uzay aracından ayrıldıktan kısa bir süre sonra kuyrukluyıldıza doğru uzayda tek başına hareket ederken görülüyor
İlgili Haberler